Şeker fiyatları yıl başından bu yana yaklaşık %25 yükseldi. Bu artışta El Niño kaynaklı olumsuz hava koşulları, etanol üretimindeki büyüme ve ihracat kısıtlamalarının küresel şeker arzını daraltması etkili oldu.
Küresel arz daralırken fiyatlardaki yükseliş sürüyor
Yeni üretim sezonunun başlamasından bu yana tarımsal emtia piyasalarının büyük bölümünde yatay bir seyir izlenirken şeker fiyatları yükselişini sürdürdü. Eylül başından itibaren S&P GSCI Tarım Endeksi %16 gerilerken şeker endeksi aynı dönemde %1 arttı (Grafik 1). Ham şekerin gösterge fiyatı ise yıl başından bu yana yaklaşık %25 yükselerek ekim ortasında ton başına 450 ABD dolarını aştı. Böylece yaklaşık iki yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Talebin istikrarlı seyrettiği mevcut ortamda fiyatların yönünü büyük ölçüde arz koşulları belirledi. El Niño ile bağlantılı olumsuz hava koşulları, petrol fiyatlarındaki artışın hızlandırdığı biyoyakıt üretimi ve ihracat kısıtlamaları, şeker fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskının üç temel nedeni olarak öne çıktı.
Uluslararası Şeker Örgütü, önceki üretim döneminde kaydedilen 1,1 milyon tonluk arz fazlasının ardından 2026/2027 sezonunda (ekim-eylül) küresel ölçekte 200 bin tonluk arz açığı beklediğini açıkladı. Bu tahmin, dünya üretiminin yarısından fazlasını karşılayan başlıca üretici bölgelerin çoğunda üretimin gerileyeceği öngörüsüne dayanıyor (Grafik 2). Bununla birlikte bazı gelişmeler, arz açığının tahmin edilenden daha yüksek olabileceğine ve önümüzdeki aylarda fiyatlar üzerindeki baskının sürebileceğine işaret etti.
El Niño, başlıca şeker kamışı üreticilerini olumsuz etkiledi
Dünya şeker üretiminin %23,5’ini karşılayan Brezilya’da, eylül ve ekim başında ülke üretiminin %90’ından fazlasının gerçekleştiği Orta-Güney bölgesinde görülen yoğun yağışlar, hasadın son aşamasını ve şeker kamışı işleme faaliyetlerini aksattı. Olağanüstü yağışlar nedeniyle tarlalara erişim gecikirken kamışların suya doyması şeker oranını düşürdü. Bunun sonucunda martta başlayan sezonun eylül sonuna kadarki döneminde işlenen şeker kamışı miktarı geçen yılın aynı dönemine göre %2,9 azalarak 510 milyon tona geriledi.
Dünyanın ikinci büyük şeker üreticisi Hindistan’da (%16), haziran-eylül döneminde şeker kamışının gelişimi açısından kritik önem taşıyan güneybatı muson yağışları ülke genelinde normalin %12,6 altında kaldı. Yağış eksikliği, ürün gelişimini ve beklenen verimi olumsuz etkiledi.
Benzer bir tablo, dünyanın beşinci büyük şeker üreticisi (%6) ve Brezilya’nın ardından ikinci büyük ihracatçısı olan Tayland’da da ortaya çıktı. Ülkede 2026/2027 sezonunda şeker üretiminin %17 azalarak 10 milyon tonun altına inmesi bekleniyor. Bu gelişmeler, mevcut El Niño olayının olağanüstü şiddetiyle doğrudan bağlantılı. El Niño’nun üretim üzerindeki olumsuz etkisinin en az 2027’nin ilk çeyreğine kadar sürmesi öngörülüyor. Dünya üretiminde üçüncü sırada yer alan Avrupa Birliği’nde (%8) ise El Niño’dan bağımsız olarak yaz aylarında yaşanan rekor sıcaklıklar şeker pancarı hasadını ciddi ölçüde etkiledi. Birlikte 2026/2027 sezonu şeker üretiminin %20 düşüşle 13,5 milyon tona gerilemesi bekleniyor.
Etanol üretimindeki artış, küresel şeker arzını yapısal olarak daraltıyor
Brezilya ve Hindistan, dizel ve benzin ithalatına bağımlılıklarını azaltmak amacıyla son yıllarda akaryakıta zorunlu etanol karıştırma oranlarını birkaç kez artırdı. Brezilya, temmuz ayında bu oranı Ocak 2027’ye kadar geçerli olmak üzere %30’dan %32’ye çıkardı. Hindistan ise 2018’de belirlediği ve 2030’da ulaşmayı hedeflediği %20 seviyesini 2025’te yakaladı. Karışım oranındaki her artış, daha fazla şeker kamışının etanol üretimine yönlendirilmesine yol açtı. İran’da savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatlarının yükselmesi ve yılın ilk yarısında şeker fiyatlarının zayıf seyretmesi de etanol üretimini daha cazip hale getirdi. Brezilya’nın Orta-Güney bölgesinde 2026/2027 sezonunun (nisan-mart) ilk beş ayında şeker üretimine ayrılan kamışın payı, bir önceki yıl yaklaşık %53 iken %47’nin altına düştü. Şeker fiyatlarındaki son artış üretimin görece cazibesini artırsa da (Grafik 3), Brezilyalı üreticilerin yaptığı düzenlemelerin biriken açığı bütünüyle kapatması beklenmiyor. Ekim ortası itibarıyla karşılaştırılabilir dönemde şeker üretimi önceki sezona göre %14,6 azalırken etanol üretimi %4,3 arttı.
Hindistan’ın ihracat kısıtlamaları küresel piyasadaki baskıyı artırdı
2023’e kadar dünyanın ikinci büyük şeker ihracatçısı olan Hindistan, iç piyasasını korumak amacıyla ihracatını kademeli olarak azalttı ve Mayıs 2026’da neredeyse tamamen durdurdu. Ülke aynı zamanda 31 Ekim’e kadar 1 milyon ton ham şeker ithalatına izin veren bir tarife kontenjanı açtı. Yetkililer, 1 Kasım’dan itibaren şeker kamışının etanol üretiminde kullanılmasını da yasakladı. Bu adımlarla 2026/2027 sezonunda iç tüketime ayrılan şeker arzının, önceki sezonla aynı düzeyde, 28 milyon ton olarak korunması amaçlandı. Zira 31 milyon tonluk üretimin 3 milyon tonu etanol üretimine ayrılmıştı. Hindistan’ın politikası, küresel şeker piyasasının ihracatın hâlihazırda %55’ini karşılayan Brezilya’ya bağımlılığını artırırken bu ülkede yaşanabilecek bölgesel üretim aksaklıklarına karşı kırılganlığı da yükseltti.
Kaynak: (KAHA) Kapsül Haber Ajansı