Engelli bireylerin ağız ve diş sağlığı, toplum sağlığının önemli ancak sıklıkla göz ardı edilen bir yönünü oluşturuyor. Yapılan araştırmalar, otizmli, Down sendromlu ve felç geçiren bireylerde diş eti hastalıklarının genel topluma kıyasla yüzde 60 ile yüzde 90 gibi şaşırtıcı oranlarda daha fazla görüldüğünü ortaya koyuyor. Motor kısıtlılıklar, bilişsel faktörler ve anatomik farklılıklar, bu durumun temel nedenleri arasında yer alıyor. Peki, engelli bireylerin sağlıklı bir gülümsemeye sahip olması için neler yapılmalı? İstanbul Okan Üniversitesi'nden Dr. Öğr. Üyesi Gözde Akbal Dinçer, aileler ve bakım verenler için hayati öneme sahip önerilerde bulunarak, bu konuda farkındalığın artırılmasına dikkat çekiyor. Erken müdahale ve doğru bakım stratejileriyle engelli bireylerin yaşam kalitesini artırmak mümkün.
Otizmli bireyler, Down sendromlu hastalar ve felç geçirenlerde diş hastalıklarının görülme sıklığı, genel topluma kıyasla daha yüksek. Güncel rakamlar da bunu kanıtlıyor; engelli bireylerde diş eti hastalıklarının görülme oranı yüzde 60 ile yüzde 90 arasında değişiyor.
Bu durumun başlıca nedenleri arasında ise; motor kısıtlılıklar, bilişsel davranışsal faktörler ile anatomik farklılıklar var. El-göz koordinasyonunun yetersiz olması ve ince motor becerilerindeki sınırlılıklar, günlük ağız bakımının etkin şekilde yapılmasını zorlaştırıyor.
Özellikle Down sendromu olan bireylerde görülen büyük dil yapısı, dar çene ve diş çapraşıklıkları, hem temizliği güçleştiriyor hem de dişeti hastalıklarını artırıyor. Bu nedenle Down sendromlu bireylerde erken diş kaybı, normal popülasyona göre 3-4 kat daha sık karşılaşılan bir durum. Otizm spektrum bozukluğu bulunan bireylerde ise diş hekimiyle iş birliği kurmak güç olabilirken ağız içi işlemlere hassasiyet gelişebiliyor. Kullanılan epilepsi ve depresyon ilaçları da ağız kuruluğuna yol açarak çürük riskini artırabilmekte. Tükürüğün azalması ise, ağız içindeki doğal savunma mekanizmalarını zayıflatan bir durum. Dolayısıyla bakım veren eksikliği ya da ağız hijyeninin ikinci plana atılması gibi ihmaller, diş çürüğü, diş eti hastalıkları ve erken diş kaybı riskini artırıyor.
İstanbul Okan Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Klinik Bilimler Endodonti Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğr. Üyesi Gözde Akbal Dinçer, ağız sağlığının korunmasında düzenli ve doğru günlük bakımın en kritik adım olduğunu vurgulayarak hem aileler hem de bakım verenler için bu konudaki önerilerini paylaşıyor:
Günlük Bakımda En Büyük İhtiyaç: Destek
Ailelerin ve bakım verenlerin eğitimi bu süreçte belirleyici bir role sahip. Pek çok engelli birey dişlerini tek başına yeterli düzeyde temizleyemediği için aile üyelerinin aktif katılımına ihtiyaç duyuyor. Aynada birlikte diş fırçalama gibi yöntemlerin, doğru alışkanlık kazandırmada etkili olduğunu unutmayın. Günde iki kez florürlü diş macunu ile fırçalama yapmayı ihmal etmeyin.
Motor kısıtlığı bulunan bireylerde elektrikli diş fırçası kullanılabilir. Ağız kuruluğu yaşayan bireylerde ise şekersiz sakız veya yapay tükürük ürünleri destekleyicidir.
Beslenme Düzeninde Şekere Geçit Yok
Özellikle şekerli, yumuşak gıdalar dişlerde sürekli asit oluşumuna neden olarak çürük riskini artırır. Bu nedenle bisküvi, meyve suyu ve püre kıvamındaki gıdaların tüketimini sınırlandırın.
Kontrol Şart Ama Daha Sık!
Engelli bireylerin normal popülasyona göre daha sık, genellikle 3-6 ayda bir diş hekimi tarafından değerlendirilmesi daha sağlıklıdır. Fissür örtücüler, topikal flor uygulamaları ve profesyonel diş taşı temizliği gibi koruyucu uygulamalar, ciddi diş sorunlarının önüne geçebilir. Gerekli durumlarda sedasyon ile planlı ve kısa seanslarla tedavi seçenekleri de uygulanabiliyor. İş birliğinin mümkün olmadığı veya çok sayıda işlemin gerektiği hastalarda ise dental tedaviler genel anestezi altında tek seansta güvenli bir şekilde gerçekleştirilebiliyor.
Kaynak: (KAHA) Kapsül Haber Ajansı
Engelli bireylerin diş sağlığı, motor kısıtlılıklar, bilişsel faktörler, anatomik farklılıklar ve kullanılan ilaçların yan etkileri gibi birçok nedenle ciddi risk altındadır. Özellikle otizmli, Down sendromlu ve felç geçiren bireylerde diş eti hastalıklarının görülme oranı %60-90'lara ulaşabilmektedir. Down sendromlu bireylerde erken diş kaybı 3-4 kat daha sık yaşanırken, otizmli bireylerde diş hekimi iş birliği zorluğu ve ağız içi hassasiyetler gözlemlenmektedir. Ağız kuruluğu yapan ilaçlar da çürük riskini artırmaktadır. Bu durumların önüne geçmek ve engelli bireylerin ağız sağlığını korumak için İstanbul Okan Üniversitesi'nden Dr. Öğr. Üyesi Gözde Akbal Dinçer önemli tavsiyelerde bulunmaktadır. Günlük ağız bakımında ailelerin ve bakım verenlerin aktif desteği, florürlü diş macunu kullanımı, motor kısıtlılığı olanlarda elektrikli diş fırçası, ağız kuruluğu için destekleyici ürünler hayati önem taşımaktadır. Beslenme düzeninde şekerli gıdaların sınırlandırılması ve düzenli, 3-6 ayda bir diş hekimi kontrolleri büyük fayda sağlamaktadır. Koruyucu uygulamaların yanı sıra, gerekli durumlarda sedasyon veya genel anestezi altında dental tedavilerin güvenle uygulanabileceği belirtilmektedir. Bu yaklaşım, engelli bireylerin diş sağlığını güvence altına alarak genel yaşam kalitelerini artırmayı hedeflemektedir.
