Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı Projesi (TANAP), sadece bir enerji nakil hattı olmanın ötesine geçerek, Türkiye'nin enerji jeopolitiğindeki stratejik konumunu pekiştiriyor. Azerbaycan'dan Avrupa'ya uzanan bu devasa proje, kıtanın enerji arz güvenliğine önemli katkılar sağlarken, bölgedeki siyasi ve ekonomik dengeleri de derinden etkiliyor. TANAP'ın açılışından bu yana geçen sürede, Avrupa'ya sağladığı gaz akışı, enerji piyasalarında nasıl bir değişim yarattı? Projenin çevresel ve sosyal etkileri neler oldu? Türkiye, bu kritik enerji koridoru sayesinde bölgesinde nasıl bir liderlik rolü üstleniyor? Tüm bu soruların cevapları, TANAP'ın enerji diplomasisindeki dönüştürücü gücünü ortaya koyuyor.
Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı Projesi'nin Avrupa bağlantısı, 30 Kasım 2019'da tarihi törenle açılmıştı. Azerbaycan'dan Avrupa'ya uzanan enerji koridoru, bölgenin tedarik güvenliğinde kilit rol oynuyor.
Enerjinin “İpek Yolu” olarak anılan Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı Projesi (TANAP), Avrupa'ya açıldığı 30 Kasım 2019 tarihinden günümüze bölgenin enerji akışında kilit rol oynamayı sürdürüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in katılımıyla Edirne İpsala'daki MS4 Ölçüm İstasyonu'nda gerçekleştirilen açılış töreniyle Avrupa yolculuğuna başlayan proje, bugün Azerbaycan, Türkiye ve Avrupa Birliği'ni birbirine bağlayan kritik enerji koridoru olarak öne çıkıyor.
Güney Gaz Koridoru’nun en önemli halkasını oluşturan TANAP, Azerbaycan'ın Şah Deniz-2 sahasından çıkarılan doğal gazı 1.811 kilometrelik Anadolu güzergâhından geçirerek Türkiye-Yunanistan sınırında Trans Adriyatik Doğal Gaz Boru Hattı'na (TAP) teslim ediyor. Buradan hareketle gaz, Yunanistan, Arnavutluk ve İtalya üzerinden Avrupa pazarına ulaşıyor.
20 İL VE 600 KÖYDEN GEÇEN ENERJİ KORİDORU
Ardahan Posof'tan başlayarak Edirne'ye uzanan boru hattı, Kars, Erzurum, Erzincan, Bayburt, Gümüşhane, Giresun, Sivas, Yozgat, Kırşehir, Kırıkkale, Ankara, Eskişehir, Bilecik, Kütahya, Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Tekirdağ olmak üzere toplam 20 ilden, 67 ilçe ve 600 köyden geçiyor. Proje hem kaynak hem de güzergâh çeşitliliği sağlayarak Avrupa'nın enerji tedarikini güçlendiriyor.
16 YENİ TÜR BİLİM DÜNYASINA KAZANDIRILDI
TANAP, enerji altyapısının yanı sıra çevre ve biyoçeşitlilik alanında da önemli çalışmalara imza attı. Türkiye'de ilk kez 500 metrelik güzergâh koridorunda EUNIS Seviye 3 habitat haritaları hazırlanarak geniş bir veri tabanı oluşturuldu. Yapılan kapsamlı çalışmalar sonucunda daha önce bilinmeyen 9 böcek ve 7 bitki türü olmak üzere toplam 16 yeni canlı türü bilim dünyasına kazandırıldı.
Projenin güzergâhında yapılan ağaçlandırma çalışmaları ile orman ve step habitatlarında hayata geçirilen biyoçeşitlilik dengeleme çalışmaları, geçilen habitat alanlarına pozitif katkı sağladı. TANAP, bu çalışmaları nedeniyle sürdürülebilirlik kategorisinde birçok ödüle layık görüldü.
TANAP’ın çevresel etki değerlendirmesi ve temel tasarım sürecinde yürütülen arkeolojik ve kültürel miras alanlarının tespitine yönelik saha çalışmaları neticesinde, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları envanterlerinde daha önce kayıtlı olmayan 106 yeni alan tespit edildi ve bu alanlar ilgili Koruma Kurullarınca tescil edilerek koruma altına alındı.
BİNDEN FAZLA ARKEOLOJİK ESER KÜLTÜR ENVANTERİNE KATILDI
Projenin inşaat sürecinde gerçekleştirilen kurtarma kazıları kapsamında, toplam 48 adet arkeolojik alan ve yaklaşık 1.000 adet arkeolojik eser Türkiye kültür envanterine kazandırıldı. Özellikle boru hattı güzergâhının 335. kilometresinde rastlantısal olarak tespit edilen Alaybeyi Arkeolojik Alanı, Karaz Kültürünü de içeren çok katmanlı yapısıyla bölge arkeolojisinin tarihini yeniden yazacak bulgularla karşımıza çıktı. TÜBİTAK laboratuvarlarında yapılan karbon analizi sonuçlarına göre Alaybeyi'nde en eski yerleşimin M.Ö. 4720-4553 tarihlerine kadar uzandığı belirlendi.
1.000'İN ÜZERİNDE SOSYAL SORUMLULUK PROJESİ
TANAP, sadece enerji taşımakla yetinmeyip geçtiği bölgelerde sosyal ve ekonomik kalkınmaya da önemli katkılar sundu. Proje kapsamında hayata geçirilen Sosyal ve Çevresel Yatırım Programları (SEİP) ile boru hattının geçtiği 20 il, 67 ilçe ve 600 köyde eğitimden altyapıya, sağlıktan çevreye kadar geniş bir yelpazede toplam 1.000'in üzerinde proje desteklendi.
TANAP, Azerbaycan gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşıyarak kıtanın enerji çeşitliliğine katkıda bulunuyor. 20 ilden geçen hat boyunca çevresel ve sosyal sorumluluk projeleri hayata geçirilirken, arkeolojik kazılarla bölgenin tarihine ışık tutuldu. Proje, Türkiye'nin enerji koridoru olma rolünü güçlendirirken, Avrupa'nın enerji güvenliğine de önemli bir katkı sağlıyor. TANAP'ın gelecekteki genişleme potansiyeli ve bölgesel enerji işbirliğine etkileri yakından takip edilmeye devam edecek.
