Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK), Türkiye'deki nükleer güvenlik standartlarını bir üst seviyeye taşıyan kritik bir adım attı. Resmi Gazete'de yayımlanan yeni yönetmelikle, bağımsız gözetim faaliyetlerinin kapsamı önemli ölçüde genişletildi. Artık yalnızca nükleer tesisler değil, radyoaktif atık tesisleri de sıkı ve bağımsız denetim mekanizmasının bir parçası olacak. Bu tarihi değişiklik, radyoaktif atıkların güvenli yönetimi ve depolanması konusunda kamuoyuna tam bir şeffaflık ve güven taahhüt ediyor. Yeni kurallarla Bağımsız Gözetim Şirketlerinin yetkileri artırılırken, kuruluşlara da önemli yükümlülükler getiriliyor, böylece nükleer ve radyoaktif atık güvenliğinde bağımsızlık ve hesap verebilirlik güçleniyor.
Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK), nükleer tesislerde yürütülen bağımsız gözetim faaliyetlerine ilişkin yönetmelikte kapsamlı değişikliklere gitti.
Bugünkü Resmi Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle yönetmeliğin adı “Nükleer Tesislerde ve Radyoaktif Atık Tesislerinde Bağımsız Gözetim Faaliyetlerine İlişkin Yönetmelik” olarak değiştirildi.
Yapılan değişiklikle birlikte bağımsız gözetim uygulamaları artık yalnızca nükleer tesisleri değil, radyoaktif atık tesislerini de kapsayacak. Böylece radyoaktif atıkların yönetimi ve depolanmasına ilişkin süreçler de bağımsız denetim mekanizmasının kapsamına alınmış oldu.
Düzenleme, Bağımsız Gözetim Şirketlerinin (BGŞ) görev ve yetkilerini de genişletiyor. BGŞ’ler gözetim faaliyetlerini tamamen bağımsız yürütecek, kontrol noktalarını kendileri belirleyecek ve gerekli gördüklerinde habersiz denetimler yapabilecek. Ayrıca gözetim sonuçlarına bağlı ödeme yapılmasını öngören sözleşme hükümlerine izin verilmeyecek.
Yeni kurallarla kuruluşlara da önemli yükümlülükler getirildi. Kuruluşlar, gözetim faaliyetlerine ilişkin iletişim yöntemlerini, uygunsuzlukların giderilme süreçlerini ve BGŞ değişikliği durumunda uygulanacak prosedürleri yazılı hale getirmek zorunda olacak. BGŞ’nin görevini yerine getirememesi halinde ise ilgili faaliyetlerin durdurulması ve başka bir yetkili kuruluşun gözetiminde sürdürülmesi gerekecek.
Yönetmelikle birlikte BGŞ’lerin mali bağımsızlığına da vurgu yapıldı. Şirketlerin gelir yapısının tek bir kuruluşa bağımlı olmaması ve faaliyetlerini sürdürebilecek mali yeterliliğe sahip olması şartı getirildi.
Bir diğer önemli değişiklik ise uygunsuzluk yönetiminde yapıldı. BGŞ’ler tespit ettikleri eksiklikleri kendi elektronik uygunsuzluk yönetim sistemlerine kaydedecek, bunları kuruluşa raporlayacak ve Kurumun erişimine açacak. Kritik uygunsuzlukların giderilmemesi halinde ise ilgili işin gözetimini reddedebilecek ve faaliyetlerin durdurulmasını sağlayabilecek.
Yangın güvenliği de düzenlemede öne çıkan başlıklardan biri oldu. Nükleer tesislerde yangına karşı alınan önlemler ile yangınla ilgili projelerin mevcut mevzuata uygunluğu bağımsız gözetim kapsamına dahil edildi.
NDK, yönetmelikle getirilen bazı yeni yükümlülükler için geçiş süreci de tanıdı. Kuruluşlar ve bağımsız gözetim şirketleri, ilave yükümlülükleri 31 Aralık 2027 tarihine kadar yerine getirebilecek. Söz konusu hükümleri Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı yürütecek.
Nükleer Düzenleme Kurumu'nun (NDK) Resmi Gazete'de yayımladığı son yönetmelik değişikliği, Türkiye'nin nükleer ve radyoaktif atık güvenliği konusundaki kararlılığını pekiştiriyor. Yapılan köklü düzenleme ile bağımsız gözetim mekanizması, nükleer tesislerin yanı sıra radyoaktif atık tesislerini de kapsayacak şekilde genişletildi. Bu kapsam genişlemesi, radyoaktif atıkların yönetimi ve depolanması süreçlerinde uluslararası standartlara uygun, bağımsız ve tarafsız denetimin önünü açıyor. Yönetmelik, Bağımsız Gözetim Şirketlerinin (BGŞ) görev ve yetkilerini artırırken, denetimlerini tamamen bağımsız yürütmelerini, kontrol noktalarını belirlemelerini ve habersiz denetimler yapabilmelerini sağlıyor. Ayrıca, BGŞ'lerin mali bağımsızlığına vurgu yapılarak, tek bir kuruluşa bağımlı gelir yapılarının önüne geçiliyor. Kuruluşlara ise gözetim faaliyetlerine ilişkin iletişim, uygunsuzluk giderme ve BGŞ değişikliği prosedürlerini yazılı hale getirme gibi önemli yükümlülükler getirildi. Yangın güvenliği tedbirlerinin de bağımsız gözetim kapsamına alınması, tesislerdeki güvenlik önlemlerini daha da sıkılaştırıyor. Tespit edilen kritik uygunsuzlukların giderilmemesi durumunda BGŞ'lere faaliyetleri durdurma yetkisi tanınması, sistemin etkinliğini artırıyor. Yeni yükümlülükler için 31 Aralık 2027'ye kadar tanınan geçiş süresi, ilgili taraflara uyum için zaman tanırken, NDK Başkanı'nın bu önemli düzenlemenin yürütücüsü olması, konuya verilen önemi gözler önüne seriyor. Bu değişiklikler, Türkiye'nin nükleer alandaki güvenlik ve şeffaflık çıtasını yükselten stratejik bir adımı temsil ediyor.
